time series Ne demek

Dilsel Analiz:

• Türkçe çevirileri: “zaman serisi”
• Terimin kök bileşenleri: “zaman” ve “seri”.
  • “Zaman,” Türkçe’de geçmiş, şimdi ve geleceği ifade eden bir kavramdır ve kökeni Eski Türkçe’ye uzanır. Latince “tempus” kelimesiyle de bağlantı kurmak mümkündür.
  • “Seri,” ise ardışık, sıralı nesne veya olaylar anlamına gelir. Farsça kökenli bir terim olan “ser” kelimesi sıralı ya da dizili şeyleri ifade etmek için kullanılır.
• İngilizce’de “time series” kelimesini incelediğimizde, “time” (zaman) ve “series” (seri) kelimelerinin birleşiminden oluştuğunu görüyoruz. Burada zaman, değişimlerin veya gözlemlerin ne zaman gerçekleştiğini belirtirken, seri ise bu gözlemlerin birbiri ardına dizildiğini vurgular.

Matematiksel Açıklama:

• Zaman serisi, belirli bir zaman aralığında düzenli olarak gözlemlenen verilere dayanarak oluşturulan bir veri setidir. Matematiksel olarak, zaman serisi verisi, zamanı temsil eden ardışık noktalar halinde düzenlenmiş sayılardan oluşur.

• Zaman serisi analizi, verilerin zaman içinde nasıl değiştiğini incelemek amacıyla kullanılan istatistiksel bir yöntemdir. Formally, bir zaman serisi ( Y(t) ) olarak ifade edilebilir, burada ( t ) zamana karşılık gelir.

• Zaman serisi, özellikle aşağıdaki matematik alanlarında yaygın olarak kullanılır:

  • İstatistik: Zaman serisi, geçmiş verilere dayanağıyla geleceği tahmin etmek için kullanılır. Örneğin, bir şirketin aylık satışları zaman serisi olarak analiz edilebilir.
  • Ekonomi: Ekonomik göstergelerin (örneğin, enflasyon oranı, işsizlik oranı) zaman içindeki değişimlerini incelemek için zaman serisi analizi yapılır.
  • Mühendislik: Mühendislik alanında, sistemlerin performansını izlemek için zaman serileri kullanılır. Örneğin, bir motorun sıcaklık verileri zamana göre izlenebilir.
  • Finans: Hisse senedi fiyatlarının zaman içindeki değişimlerini incelemek için zaman serisi analizi uygulanır.

• Gerçek dünyadaki örnekler:

  • Hava durumu tahminleri, geçmiş verilere dayalı olarak gelecekteki sıcaklık veya yağış miktarını tahmin etmek için zaman serileri kullanır.
  • Bir ürünün talep grafiği, zaman içinde nasıl değiştiğini anlamak için zaman serisi olarak sunulabilir.

• İlgili terimler:

  • “Trend,” bir zaman serisi içinde uzun vadeli değişim yönünü ifade eder.
  • “Mevsimsellik,” belirli zaman dilimlerinde tekrar eden döngüsel desenlerdir.

Tarihsel & Eğitsel Önemi:

• Zaman serisi analizi, 20. yüzyılın ortalarına kadar uzanır ve çeşitli matematikçiler ve istatistikçiler tarafından geliştirilmiştir. Öne çıkan isimler arasında George E. P. Box ve Gwilym M. Jenkins bulunmaktadır.
• Analog olarak, zaman serisinin analizinde kullanılan bazı yöntemler (örneğin ARIMA modeli) istatistik biliminin önemli bir parçası haline gelmiştir.
• Zaman serisi kavramı, genellikle üniversite düzeyinde istatistik veya veri bilimi derslerinde öğretilir ve veri analizi ile makine öğrenimi gibi çeşitli disiplinlerde sıkça kullanılır.

Bu şekilde, “zaman serisi” terimi matematik ve istatistikte önemli bir rol oynamaktadır ve pek çok farklı bağlamda uygulanabilir.