Ex post facto လက်တင်-မြန်မာ အဓိပ္ပါယ်

1. မြန်မာဘာသာသို့ အဓိပ္ပာယ်

Ex post facto (အင်္ဂလိပ်) ဆိုသည်မှာ “အတိတ်မှ” ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။ ဤစကားလုံးသည် အထာသထရုံ အကြောင်းရင်းများနှင့် အကြောင်းအရာများကို အတိတ်သို့ ပြန်သုံးလျှင် သက်ဆိုင်သော ပြဿနာများကို ရည်ညွှန်းရာတွင် သုံးစွဲပါသည်။

2. စကားလုံး၏ မူလကွဲပြားမှုနှင့် နိယာမဗေဒ

Ex post facto သည် ရေး၏ အင်္ဂလိပ်စကားလုံးစ်စဉ် (Latin) ဖြစ်ပြီး “ex” ဆိုသည်မှာ “မှ” သို့မဟုတ် “အပြင်” နှင့် “post” ဆိုသည်မှာ “နောက်” သို့မဟုတ် “အချိန်နောက်” ပြီး “facto” သည် “အမှု” ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ယခုအတိုင်း အဆိုပါ စကားလုံးကို လူမှုရေး၊ ဥပဒေရေးရာ အခြေအနေများတွင် သုံးစွဲကြသည်။

3. အသုံးပြုမှု ဥပမာများ

Ex post facto သည် ဥပဒေအရ အပြစ်ကျင့်ဆောင်မှုမှ ဖြတ်သန်းနိုင်ခြင်းမရှိဘူးသော အခြေအနေများကို ကျော်ဖြတ်ရန် အသုံးပြုသည်။ ယုတင်းနိုင်ငံများတွင် ဖြစ်သော ဥပဒေများအရ အတိတ်တွင် ပြဌာန်းထားသော အပြစ်များကို မပြောင်းလဲနိုင်သောကြောင့် အရေးပါတ်သော သမိုင်းချုပ်များမှ ယခုအချိန်တွင် အခွင့်အရေးများ ပေးပို့သည့် အခြေအနေကို ယူဆထားသည်။

4. အသုံးစကား၏ ဖွဲ့စည်းပုံအချက်အလက်များ

Ex post facto သည် noun phrase အဖြစ် ရှိပြီး “ex” နှင့် “post” တို့သည် prepositions ဟု သတ်မှတ်ရသည်။ “facto” သည် noun ဖြစ်ပြီး ပြဌာန်းထားသော အမှုကို ရည်ညွှန်းသည်။

5. ဆက်စပ်သော စကားလုံးများနှင့် အဓိပ္ပာယ်များ

• Post hoc: “နောက်မှ ဖြစ်များ” ကို ဆိုလိုပြီး အခြားတစ်ခုနှင့် ညှိ၍ မဲဆယ်ခြင်း သို့မဟုတ် ယခုတိုင် ရှိနေသည့် အကြောင်းမျိုးများကို ရည်ညွှန်းသည်။
• Retroactive: အတိတ်သို့ ဥပဒေ သက်ဆိုင်မှုရှိမှုကို ဆိုလိုသည်။

6. သမိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အခြေအနေ

Ex post facto သည် ဥပဒေပညာတွင် အဓိပ္ပာယ်ရှိပြီး ဥပဒေမူကြမ်းလက်ရှိတွင် သက်ရောက်နေသည်။ အထူးသဖြင့် ဟောပြောခြင်း၊ တရားစီရင်ခြင်းတို့တွင် အရေးကြီးသော စကားလုံးတစ်ခုဖြစ်သည်။

7. ယနေ့မှ အသုံးပြုမှု

ယနေ့အထိ ex post facto ကို ဥပဒေအဖွဲ့အစည်းတွင် အရောင်ချပန်ပညာအတွက် အချက်တစ်ခုအဖြစ် သုံးစွဲနေသည်။ ဥပဒေတွင် အာဏာတည်မြဲမှုကို မပြောင်းလဲနိုင်သောဧ။္းဒါဟာ တရားရုံးများတွင် အရေးပါသည်။

–> Ex post facto ၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် အသုံးပြုခြင်းသည် လူမှုရေး နှင့် ဥပဒေရေးရာတွင် အရေးကြီးသည့် အပိုင်းဖြစ်ပြီး၊ အတိတ် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတို့ကို လွမ်းမည့် သတိထားရမည့် အခက်အခဲအမူများကို ဆင်ခြင်ရန်လိုသည်။

1. Ex post facto lege, crimina impunita manent.
   အထက်တွင် ဖျက်ဆီးထားသော ဥပဒေအရ၊ ကျင့်မှုပြစ်သားများ မသက်သာ။

2. Leges ex post facto non valent.
   အထက်တွင် ဖျက်ဆီးထားသော ဥပဒာများ မရည်ညွှန်းနိုင်။

3. Justitia non recipit ex post facto.
   နယူးတို့သည် အထက်တွင် ဖျက်ဆီးထားသော လမ်းလျှောက်မခံနိုင်။

4. In iudicio, ex post facto argumenta non computantur.
   တရားရုံးတွင် အထက်တွင် ဖျက်ဆီးထားသော အထောက်အထားများ ပါဝင်စေရန် ပေးဆောင်၍မရ။

5. Principium ex post facto est iniquum.
   အထက်တွင် ဖျက်ဆီးထားသော အဆိုသည် အများပြည်သူ၏ မျှော်လင့်ချက်နှင့် မတူညီပါ။

YouTube ဗီဒီယိုများနဲ့ သင့်အင်္ဂလိပ်စာကို အဆင့်မြှင့်ပါ။ Tombik.com